سر سخن

آیند ه آموزش کتابداری و اطلاع رسانی در سطح دکتری
محمد حسین دیانی

خوشبختانه روز به روز بر تعداد کتابدارانی که در ایران و خارج از ایران به درجه دکتری کتابداری و اطلاع رسانی نائل می شوند افزو ده می شود و حضور این افراد در گروههای کتابداری یا در مراکز اطلاع رسانی زمینه های مساعدتری برای رشد کمّی و کیّفی فعالیتهای آموزشی ، پژوهشی و حرفه ای کتابداری فراهم می آورد.. همزمان تعدادی از کتابداران با مدرک دکتری در حال بازنشستگی هستند.
حدود ده سال پیش این فکر تقویت شد که تعداد اندکی از دانش آموختکان کتابداری با مدرک دکتری به دهه سوم سالهای رسمی خدمت خود رسیده اند و هرگاه تدبیری اندیشیده نشود ، در اندک مدتی صحنه کتابداری و اطلاع رسانی ایران از تحصیل کردکان با مدرک دکتری خالی میشود. نکرانی از این وضعیت نامطلوب بود که عضوی از گروه کتابداری دانشگاه فردوسی و عضوی از گروه کتابداری دانشگاه شیراز به فکر راه اندازی دوره دکتری مشترک کتابداری و اطلاع رسانی ، در دو دانشگاه شدند و مقدمات راه اندازی این دوره مشترک را تا برگزاری آزمون و انتخاب دانشجویان به طور مشترک ، ادامه دادند... اما همزمان با معرفی دانشجویان به دانشگاه شیرازدر سال 1377، بخش مشترک برنامه نادیده گرفته شد و هر یک از دو دانشگاه به تنهایی ارائه دوره دکتررا بر عهده گرفتند . اکنون پس از گذشت 9 سال 5 نفر از دانشگاه شیراز ، 5 نفر از دانشگاه فردوسی و 2 نفر از دانشگاه تهران در دوره دکتری فارغ التحصیل شده اند. یعنی طی 9 سال 12 نفر از دانشگاههای دولتی ایران به درجه دکتری نائل شده اند. از این 12 نفر 8 نفربا عنوان استادیار به تدریس در دانشگاهها اشتغال دارند و چهار نفر هنوز رسما به کار آموزش در دانشگاههای دولتی نپرداخته اند.
همزمان بازنشستگی اعضای هیئت علمی گروههای کتابداری در سطح دکتری آغاز شده است. د کتر دیانی ، دکتر علومی و دکتر تسبیحی رسما بازنشسته شده اند. دکتر عباس حری ، دکتر فرچ پهلو، دکتر کوکبی ، دکتر عصاره دکتر بیگدلی ، دکتر معرف زاده ، دکتر آزاد ، دکتر فتاحی ، دکتر پریرخ ، دکتر کیانی دکتر مهراد ، دکتر جوکار و دکتر حیاتی در صف بارنشستگان هستند. به بیانی در آینده ای نه چندان دور ، 16 نفر از از استادیاران ، دانشیاران و استادان از آموزش کتابداری کنار می روند.
ساده ترین پیامد این وضعیت ، تضعیف گروه های آموزشی با درچه دکتری است . دوره دکتری دانشگاه شیراز عملا تعطیل شده است ، دوره دکتری دانشگاه تهران به سختی به راه خود ادامه می دهد و دوره دکتری دانشگاه شهید چمران با 4 دانشجو و مشهد با 9 دانشچو در نیمه راه، دچار تزلزل شده اند، به ویژه که هر سال ناخواسته تعداد دانشجوی ارشد بیشتری برای آنها پذیرفته می شود.

آیا کتابداران ایران ، در آینده ای نزدیک شاهد بحران درآموزش و در حرفه کتابداری و اطلاع رسانی خواهند بود ؟ یا فارغ التحصیلان دوره های دکترای داخلی ( دانشگاههای دولتی و دانشگاه آزاد) و نیز فارغ التحصیلان دوره های خارج از ایران ( هند و دیگر کشورها) که هنوز یا در ابتدای راه اند و یا در نیمه راه شغلی خود ، کیفیت آموزش ، پژوهش و فعالیتهای حرفه ای کتابداری را به سطحی مطلوب زمان خود می رسانند؟
برای پاسخدهی به این پرسش به کمترین اطلاعی که نیاز داریم ، اطلاعات کمی و کیفی در باره کلیه کتابداران با درجه دکتری کتابداری و اطلاع رسانی ایران است که در موسسات اموزشی ، موسسات پژوهشی و کتابخانه ها یا مراکز اطلاع رسانی ایران ، به کار اشتغال دارند.

در اختیار داشتن ، فهرست کاملی از مشخصات این افراد، همراه با اطلاعات زندگینامه ای شامل تحصیلات ، سوابق کاری و تالیفات و درسهایی که تدریس کرده اند بخشی از اطلاعات اولیه مورد نیاز است . افزون بر این، این افراد دارای توانائیهای بالفعل و توانائیهای بالقوه ای هستند که آگاهی از آنها برای رسیدن به تصویر کامل از امکانات حرفه کتابداری در سطح دکتری برای همزمان شدن با تحولات و فراتر رفتن از آن مورد نیاز است .

چه کسانی می توانند این اطلاعات را فراهم آورند؟

1.بخشی از این اطلاعات را خود این افراد می توانند فراهم آورند، متاسفانه، فرهنگ ما ، معرفی خود درا نوعی خودنمایی تلقی میکند. لذ ا ، افراد ترجیح می دهند دیگران درباره داشته های آنها بنویسند یا بگویند .
اگر این برداشت درست نیست ، تقاضا دارم که خود آنها به ارائه این گونه اطلاعات که احتمالا فراتر از دو صفحه نخواهد بود بپردازند.

خیال می کنم که دانشجویان وهمکاران این افراد بیش از هر شخص دیگری از توانائیهای بالفعل و توانائیهای بالقوه این افراد اطلاع داشته باشند. براین اساس از دانشجویان و همکاران این افراد دعوت می شود تا آن بخش از اطلاعات را که جنبه عینی دارد به صورت جمعی و آن بخش از اطلاعات را که به برداشت خود آنها از توانائیهای این افراد مربوط است به صورت انفرادی تهیه فرمایند. افزون بر ذکر توانائیها به صورت توصیفی ، مناسب است که کمیتی باسقف 20 به هر فرد اختصاص داده شود تا واقعیت توصیفات با کمیتی که ذکر می شود بیشتر قابل لمس باشد.
تلخیص کل مطلب دریک صفحه کار تحلیل را آسانتر و امکان نشر نتایج را سرعت می بخشد.
مشارکت متعهدانه شما در فراهم آوردن تصویری واقعی از توانائیهای بالفعل و بالقوه نیروی ها ی متخصص این رشته ، پاسخی درخور برای پرسشی که مطرح شد فراهم می آورد و چشم اندازی روشنتر از واقعیات این رشته در سالهای آتی برایتان فراهم خواهد آورد.
حال که شما در این راه قرار دارید ، چه بهتر که نور بیشتری بر این راه بتابانید.

نامه های پستی خود را که حاوی یک تا دو صفحه اطلاعات خام بر ای هر فرد است ، برای تحلیل و رسیدن به پاسخ اصلی این پرسشگر با موضوع، دوره دکتری ، به یکی از آدرسهای زیر ارسال دارید:
Daneshvarz85@gmail.com

مشهد : دانشگاه فر دوسی ، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی . محمد حسین دیانی
09151101141