در چند سال گذشته تحقيقات كتابدارى و اطلاع رسانى در ايران ،بيش از هر مورد ديگرى ، بر روى مطالعه رفتارها و نيازهاى اطلاعاتى اعضاى هئيت علمى تاكيد داشته است. اين نوع مطالعات را كه اكثرا توسط دانشجويان كارشناسى ارشد در گروههاى آموزشى كتابدارى داراى دوره كارشناسى ارشد انجام شده‏اند را مى‏توان به دو گروه عمده تقسيم كرد: گروهى به دليل اتكاء به شمارش آثار بجاى مانده از رفتارهاى گذشته از عينيت برخوردارند و گروهى كه با عنوان كلى بررسى نيازهاى اطلاعاتى شكل گرفته و به دليل اتكاء بر كسب اطلاعات با پرسشنامه بيشتر به ذهنيّت متكى هستند.
مطالعات گروه اول پس از انتشار نخستين مقاله فارسى در باره كتابسنجى، ابتدا بيش از} - Pمححمد حسين ديانى. "كتابسنجى". نشر دانش. سال سوم، شماره دوم، بهمن و اسفند. .1361ص. {P .40-47دانشكده‏هاى كتابدارى ديگر، در دانشكده مديريت كتابدارى و اطلاع رسانى پزشكى مورد توجه قرار گرفتند و گروههاى آموزشى ديگر نيز به مرور به اينگونه تحقيقات روى آوردند. يافته‏هاى اينگونه تحقيقات كم و بيش مشابه يافته‏هاى تحقيقاتى است كه در اين حوزه در غرب به آن دست يافته‏اند و جمع بندى آنها آنگونه در مقاله كتابسنجى تشريح شده است، بشرح زير است :

قواعد حاكم بر بهره مندى از اطلاعات علمى وبهره‏دهى به آنها
.1درصد بالايى از مقالات هم موضوع در تعداد كمى از مجلات منتشر مى‏شود؛
.2دانشمندان و محققان از مقالات مجلات گروه هسته اصلى بيش از مقالات ساير مجلات استفاده مى‏كنند؛
.3نخبگان بيشتر از حاصل تحقيقات ساير نخبگان بهره مى‏برند؛
.4تعداد بسيارى از افراد تعداد كمى نوشته توليد مى‏كنند، در حالى كه تعداد اندكى از افراد تعداد زيادى نوشته توليد مى‏كنند.

تاثير زمان در بهره ورى از اطلاعات علمى و بهر دهى به آنها :
.4با گذشت زمان از سودمندى اطلاعات موجود در مقالات و كتابها كاسته مى‏شود؛
.5تحقيقات جديد بر اساس تحقيقات اخير - حتى تحقيقات منتشر نشده - پى‏ريزى‏مى شوند؛
.6دانشگاه نامرئى )تماسهاى شخصى، دريافت گزارش قبل از انتشار، شركت در كنفرانسها( مجموعه روشهايى است كه محققان را از تحقيقات در جريان يا تحقيقاتى كه گزارش رسمى آنها منتشر نشده است، اگاه مى‏سازد.

ابزارهاى متفاوت اشاعه و كسب اطلاعات علمى
.7حدود %80از منابعى كه در نوشته‏هاى علمى به آنها استناد مى‏شود، مقالات مجلات هستند.
.8در رشته‏هاى علوم انسانى كتابهاى بيش از ساير منابع مورد استناد قرار مى‏گيرند.
.9در حالى كه محققان علوم تهيه گزار ش فنى را ترجيح مى‏دهند، دانشمندان علوم اجتماعى حاصل تحقيقات خود را بيشتر به صورت كتاب عرضه مى‏دارند.

ارتباط متقابل علوم
.10پيشرفت هر رشته علمى، نه تنها تحت تاثير دانشمندان همان رشته است، بلكه تحت تاثير دانشمندان رشته هايى است كه با آن رشته رابطه نزديك دارند.
.11شش رشته علمى به مقدار زيادى با يكديگر در ارتباط متقابل هستند به نحوى كه براى تحقيق در هر يك از آنها لازم است كه از بقيه نيز آگاهى كافى وجود داشته باشد. اين رشت‏ها عبارتند از تاريخ، روانشناسى، اقتصاد، جامعه‏شناسى، علوم سياسى و آموزش و پرورش .


مطالعات گروه دوم، كه با عنوان بررسى نيازهاى اطلاعاتى اعضاى هيئت علمى مورد توجه قرار گرفتند، از زمان راه اندارى خدمات الكترونيكى يا از زمانى دسترسى به اينترنت در دانشگاههاى ايران ميسر شد رواج يافته است. اينگونه تحقيقات ابتدا با شدت زياد در دانشگاهها و بتدريج در ساير سازمانهاى دولتى يا مراكز تحقيقاتى انجام شده يا در حال انجام است. اينگونه تحقيقات معمولا پرسشهاى واحدى دارند، از روش گردآورى واحدى استفاده مى‏كنند و كم و بيش، به جز موارد استثنايى كه اكثرا متاثر از شرايط محيطى يا تفاوت امكانات در محيطهاى متفاوت است ، به نتايج واحدى انجاميده‏اند. گرچه تعداد قابل توجهى از اين گونه تحقيقات بطور رسمى گزارش نشده و به صورت پايان نامه باقى مانده‏اند، امّا، بررسى فهرست مندرجات فصلنامه‏هاى كتايدارى و اطلاع رسانى فارسى بيانگر رسيدن به درجه اشباع در اين حوزه هستيم.
همانطور كه آمد اينگونه تحقيقات سئوالات و روشهاى گردآورى مشابه دارند، امّا جوامع مورد مطالعه آنها متفاوت است و ذهنيّت بيش از عينيّت در آنها دخالت دارد. در عين حال هر گاه جامعه آنها به لحاظ تحصيلات همسطح بوده، تحليل پاسخهاى دريافت شده به نتايج مشابهى انجاميده است كه مهمترين آنها عبارتند از:
.1انگيزه اعضاى هيئت علمى از جستجوى اطلاعات، كسب اطلاعات تخصصى براى تدريس و بيشتر پژوهش است.
.2اعضاى هيئت علمى از دو روش رسمى و غير رسمى براى كسب اطلاعات استفاده مى‏كنند. مهمترين منبع رسمى مقالات مجلات خارجى براى رشته‏هاى علوم و كتاب براى رشته‏هاى علوم اجتماعى و انسانى است. ارتباط با متخصصان داخل و خارج از كشور و حضور در گردهمائيها دو منبع اصلى كسب اطلاعات غير رسمى است.
.3اعضاى هيئت علمى بيشتر از مجلات الكترونيكى و پايگاههاى اطلاعاتى تمام متن اينترنت استفاده مى‏كنند.
.4استفاده از منابع الكترونيكى حدود بيست در صد و استفاده از منابع چاپى حدود هفتاد درصد است .
.5موانع زبانى، عدم كفايت امكانات الكترونيكى و بى تجربگى در استفاده از منابع الكترونيكى مهمترين عوامل استفاده اندك از منابع الكترونيكى است.
.6بيشترين استفاده از اينترنت، استفاده از پست الكترونيكى است.
.7سابقه كارى و درجه تحصيلى در نوع منابع اطلاعاتى و ابزارهاى جستجوى مورد استفاده مؤثر است .

با توجه به اينكه بيشتر اينگونه مطالعات را دانشجويان كارشناسى ارشد براى پايان نامه خود انجام مى‏دهند، با گذشت زمان اينگونه تحقيقات از محيطهاى آموزشى به ساير محيطها كشانده شده است تا با جامعه‏هاى متفاوت رنگ تكرارى بودن از چهره اينگونه مطالعات زدوده شود. بررسى رفتارهاى اطلاع يابى و نيازهاى اطلاعاتى كاركنان كارخانه‏هاى صنايع غذايى مشهد، سازمان پژوهش‏هاى علمى و صنعتى، كارشناسان امور بهزيستى، متخصصان علوم دارويى، پرستاران، كارشناسان مراكز تحقيقاتى جهاد سازندگى، متخصصان قلب و عروق و ريه شهر تبريز، و... نمونه هايى از اينگونه تحقيقات هستند.
مواردى كه در بالا به اختصار مورد توجه قرار گرفت اين نكته را آشكار مى‏سازد كه بخش قابيل توجهى از تحقيقات در گروههاى آموزشى كتابدارى و اطلاع رسانى عارى از نوآورى و پرداختن به موضوعات نومايه شده است. گرچه مراجعه به شبكه‏هاى اطلاعاتى براى كسب اطلاعات دنياى كاملا متفاوتى را در برابر استفاده كنندگان منابع علمى كه مخاطبان اصلى كتابخانه‏ها هستند، قرار داده است و مطالعه رفتارهاى اطلاع يابى و بررسى نيازهاى اين مخاطبان وظيفه‏اى توجيه‏پذير براى كتابداران است، امّا، مخاطبان ما هنوز در مرحله نوزادى استفاده از اينگونه منابع هستند و به همين دليل يافته هايى كه از اينگونه تحقيقات حاصل مى‏شود، فاقد دوام لازم براى برنامه ريزيهاى آينده است. زيرا با گذشت زمان، بويژه با آشنايى و دسترسى بيشتر كه با آموزشها و كارگاههاى مربوط به استفاده از شبكه‏ها و كلاسهاى تقويت سواد اطلاعاتى، يافته‏هاى تحقيقات اعتبار خود را از دست مى‏دهند. در اين ميان ناديده انگاشتن توانائيهاى زبانى و تاكيد كتابداران بر استفاده از منابع غير فارسى موردى است كه توان بالفعل استفاده از منابع الكترونيكى را بحدّ مطلوب نرسانده است. در اين ميان نابسامانى، بى محتوايى و دشوارى دسترسى به منابع الكترونيكى فارسى مباحثى است كه در گروههاى آموزشى كمتر به آن توجه شده است و دانشجويان به كار و پژوهش در اين حوزه‏ها هدايت نشده‏اند. در سالهاى قبل از انقلاب اسلامى گروه كتابدارى دانشگاه تهران با اين آگاهى كه اطلاعات كتابشناختى منابع مكتوب فارسى به درستى شناسانده و نظم نيافته است، بر توليد كتابشناسيهاى موضوعى به عنوان پايان نامه دانشجويى تاكيد داشت. بنظر مى‏رسد كه اكنون همان وضعيت در مورد منابع الكترونيكى در حال احساس است و پايان نامه‏هاى دانشجويان مى‏تواند به اين سمت و سوى، البته در قالبهاى خاص خود، هدايت شود. همه مى‏دانيم كه مجموعه‏هايى با ارزش از منابع اطلاعاتى در شكلهاى متفاوت در مخازن كتابخانه‏هاى دانشگاهى و غير دانشگاهى ذخيره شده‏اند و الكترونيكى كردن آنها درهاى بسته مخازن را به روى محققان مى‏گشايد. اين گونه تحقيقات غناى علمى پايگاههاى اطلاعاتى دانشگاهها و ساير موسسات را بالا مى‏برد و پر محتوايى را جايگرين بى محتوايى فعلى مى‏كند. برقرارى پيوند بين منابع اطلاعاتى كه به اينگونه شناسانده و سامان مى‏يابند، اين امكان را فراهم مى‏آورد كه دشوارى دسترسى به منابع چاپى با كيفيت از طريق امكانات شبكه‏اى تسهيل شود و از اين طريق بر ارزش افزوده اينگونه منابع افزوده شود. ممكن است تصور شود كه اينگونه فعاليتها در قالب پايان نامه‏هاى كارشناسى ارشد بيشتر به عمل متكى است تا به نظر. هدايت دانشجو به تركيبى از اين دو هنرى است كه يك استاد راهنما را از استاد راهنماى ديگر متمايز مى‏سازد.